پنجشنبه بعد از مدتها رفتيم سينما؛ فيلم “كتابِ قانون”.خب حداقل براي من يه محرك قوي مي‌خواد كه براي سانس 10:30 شب بخوام برم بشينم تو سينما و فيلم ببينم!
در كل از نظر من “كتابِ قانون” فيلم خوبي بود. خوب نه به معني تاپ و فيلمي كه نمي‌شه اصلا نقدي بهش وارد كرد فيلم خوب يعني فيلمي كه جاي تامل داره، فيلم روي محور حرفايي بود كه حداقل من به خاطر خيلي مسائل، زياد بهش فكر مي‌كنم. فكر مي‌كنم تا نتيجه‌گيري كنم، يا شايد واسه اينكه براي خودم ايدئولوژي زندگيم رو كامل‌تر كنم. نمي‌دونم بايد به اين حرفا گفت دغدغه يا نه؟ منظورم همون چارچوب اخلاقي و رفتاري دين كه اگه قرار باشه واقعا بهش پايبند باشيم و اون همه سفت و سخت ببنديمش شايد زندگي تو اين دوره زمونه، خيلي باهاش هماهنگ نباشه و اسممون رو بذارن افراطي -‌حداقل در خيلي موارد- كاري به قسمتهاي رياكارانه فيلم ندارم كه “چون به خلوت مي‌روند آن كارِ ديگر مي‌كنند”. بيشتر حرفم در مورد جزئيات و همه چيزهايي است كه دين مشخص كرده و اينكه شايد ما خيلي از مسائل اخلاقي و رفتاري اصلي را رها كرديم و به جزئيات قضيه مشغوليم. ازم نپرسيد از نظرت كليات يعني چي! و مثلا اين وسط نماز و روزه و حجاب و الباقي جزئيات است يا كليات! چون خودم هنوز خيلي نسبت بهش درگيرم. بعضي وقتا خاكستري نگاه مي‌كنم فكر مي‌كنم بايد يه كمي دستكاريش كرد، به‌روزش كرد و گاهي هم سياه و سفيد مي‌بينمش. من گاهي شده كه اينجوري فكر كرده بودم -‌خانم‌ زيگزاگ خيلي شجاعانه و صريح نوشته- اينكه نمي‌شه وسط يه نقطه ايستاد. به هر حال يا رومي رومي يا زنگي‌زنگي. اما يه چيزي كه بهش اعتقاد دارم اينِ كه مطمئنا نمي‌شه با همه‌ي جزئيات و كلياتش تو اين روزگار زندگي كرد. شايد همه تلاش آدمهايي مثل سروش و ديگران اينِ كه بتونن چيزي از اين دين براي اين روزگار نگه دارند و‌ الا كه…
همين چند روز پيش بود با خانوم سين در مورد همين چيزها حرف مي‌زديم. در مورد كامل بودن دين يا اينكه اسمش رو بذاريم حكم درباره همه‌ي جزئياتِ؟ اصلا حرفِ مقايسه‌اش بود با زرتشتي‌ها. راستش من هنوز با اين “امر به معروف” شديدا مشكل دارم و با خيلي حرفهاي ديگرش و اينكه اصلا مي‌شود براي همه‌ي آدمها در هر شرايطي يم نسخه تجويز كرد يا نه؟ در هر حال از مساله پرت نشوم، مي‌خواستم بگويم اين كتاب‌ِ قانون ارزش يكبار ديدن را دارد.

چيزي كه برام جالبِ واسه خيلي آدما -‌مثلا همراهان من يا چيزهايي كه درباره‌اش خواندم- فيلم خيلي ساده و آبكي بود. شايد جوابش خيلي ساده باشد، شايد براي بعضي آدمها اين حرفا دغدغه نباشد. شايد تكليفشان را مشخص كرده‌اند.

اگر چه خيلي از “بعد از عروسي چه گذشت” خوشم نيومد، اما به نظرم خواندن و فكر كردن به بعضي از قسمتهاي اين داستان (كه البته طبق نوشته اول كتابِ نويسنده بر اساس خيال است) خالي از لطف نيست. بعضي حرفها و جمله‌ها به شدت آشناست انگار كه سرنوشت است…..
“رحمت احساس كرد كه مشت مستهجن بيرجنديه، با آن شست سرخ و آماس كرده‌ي گير كرده در ميان انگشت سبابه‌ و انگشت بزرگ، نماينده‌ي يك سبعيت بي‌پايان است كه انگار ماموريت خود را از يك نيروي مخفي شيطاني دريافت مي‌كرد. واقعا اگر كل اين دستگاه حكومت را مي‌سپرند به دست بيرجنديه، به اين جوان بيست و دو سه ساله و جوان شبيه او، چه وضع وحشتناكي پيش مي‌آمد! با وجود اين، رحمت احساس مي‌كرد كه هيچ حكومتي بدون اين جوانان پابرجا نمي‌ماند. اينها بودند كه به تمام خانه‌ها سرك مي‌كشيدند، به مدارس،دانشگاهها،ادارات و كافه‌ها مي‌رفتند و اشخاص مظنون و مشكوك را چشم بسته تحويل زندانهاي رژيم مي‌دادند…”
و بخش ديگري از كتاب:
“ولي يك روز، يك لحظه عصبانيت شديد كار خود را كرده بود. انگار از درون چيزهايي جمع شده بود توي وجودش؛ به روي خودش نياورده بود؛ و بعد ناگهان، تاثيرات مختلف دروني و بروني،كانون اصلي خود را پيدا كرده بود، به صورت يك فحش به شاه جلوي همه. اصلا قصدي نداشت. اصلا نمي‌خواست چنين اتفاقي بيفتد. مثل اين بود كه خواب مي‌ديد، بي‌آنكه حرفي بزند، و بعد ناگهان خوابش صاحب ناطق شده بود و آن فحش با قدرت تمام، همه محذورات، ملاحظات و مراقبتها را پشت سرگذاشته، بر زبان او جاري شده بود. يك جمله،يك لحظه، و مغاني، كه با آن چمشهاي زاغش نگاه كرده بود توي دهن رحمت، دهني كه انگار منفجر شده بود و هنوز آثار انفجار را فقط مغاني مي‌توانست تشخيص بدهد. و آن وقت،بلافاصله پس از بازداشت،رحمت، از ساختمان مدرسه، از پنجره‌ها، از دخترها، كه در ساعت دو بعداز ظهر، با شورت ورزشي و با پاهاي سفيد و چاق در ميدان بستكتبال مدرسه بالا و پايين مي‌پريدند، از خيابان روزولت، از چهارراه روزولت تخت جمشيد، از كافه “قناري” كه در آن گهگاه نشسته چايي يا قهوه خورده، زنها را با مردهايشان تماشا كرده بود، از هليكوپتري كه گهگاه چند قدم دورتر از مدرسه‌ي “گام نو” توي سفارت آمريكا به زمين مي‌نشست، و از بازي در ميدان امجديه، كه از اطراف مدرسه را همهمه، شلوغ و پرسر و صدا مي‌كرد، خلاصه از همه چيز نفرت كرده بود. و مي‌گفت اي كاش ازدواج نكرده بودم، اي كاش ازدواج نكرده بودم و نشسته بود و سوال‌ها را مثل بچه‌ي آدم جواب داده بود…”

بعد از عروسي چه گذشت
رضا براهيني
موسسه انتشارات نگاه
109 صفحه – 2000 تومان

آلبومش رو دانلود كردم، گذاشتم رو track 2 و مدام ريپيت مي‌شه!
” بگو وقتي تو نيستي من كجاي روزگارم. “
صداش رو زيادِ زياد كردم و هدفون رو گذاشتم تو گوشم.
خيلي وقتِ كه آهنگ‌ِ اينجوري گوش ندادم،
اينكه زياد كنم تا آهنگ و صداش بپيچه تو مغزم.
” يه كاري كن دلم از تو دوباره زير و رو شه”
هوا گرمِ، اينجا هوا گردش نداره انگار، منم كه وقتِ گرما ولووم غر زدنم بالا مي‌گيره.
خدايا پاييزِ الان؟ دلم يه عالمه برگ زرد مي‌خواد خب.
” يه كار كن كه خونه‌مون بهونه‌ات رو بگيره”
دوست نداره بشنوه، دوست نداره بخونه، خيليا اينطوري دوست دارن.
زندگي همه جا همينِ آسمون همين رنگِ.
” منو ببره به خاطرات خوب‌ِ نيمه‌كارم “
آهنگ دوباره از اول مي‌آد.
همش از اين پارازيت‌هاست، همه اين خستگي و كلافگي‌ها،
پارازيت‌ها، پارازيت‌ها، سردرد، خستگي؛ عقيم شدن.
” بسه خسته‌م؛ اگه مي‌بيني چشامو بستم”
با ناز حرف مي‌زنه، خوب نيست مرد اينقدر قربون صدقه آدم بره!!
من با حميرا بزرگ شدم! مذهبي يا تعصبي؟
” براي زندگي كنارِ تو بهونه مي‌خوام”
دوباره داري صفر و يك نيگا مي‌كني؟

من نشستم به حميرا فكر مي‌كنم،
به حميرا كه هيچ وقت به اسم واقعي صداش نمي‌كردن و بيشتر وقتا سرش داد مي‌زدن: “بزغاله”
حق داشت كه اونطوري متواري باشه و دوست نداشته باشه كه به عقب نگاه كنه.
مگه اون كوچه چي داشت واسش؟
به مستانه فكر مي‌كنم،
به محسن و منير.
به عبو. چطوري دلش مي‌اومد اونجوري دست روي مستانه و حميرا بلند كنه؟
و ماهرخ. راستي ته‌دلش چي فكر مي‌كرد؟ واقعا شمس رو دوست داشت يا توهم عبو بود؟
اون روز كه از مسافرت برگشت و انگار كه دوست نداشت دوباره مامان باشه، دوباره زنِ عبو باشه. دوباره… واي از اين دوباره‌ها!
ولي بدتر از همه آذر.
طفلكي آذر،
اگه كه بود از اون دخترها مي‌شد،
از اون دختراي زير و زرنگ، كه نگاهشون گيرا بود.
از اون آدماي دوست داشتني.
ولي بس كه اين غلام احمق بود،
خيلي هم بايد دلش مي‌خواست كه خواهر به اين نازي داشته باشه.
همشون قرباني بودن ولي…

ديشب داشتم فكر مي‌كردم بعضي از آدماي گودوله هستن كه عليرغم گودوله بودن هيچ وقت هيچ گهي نمي‌شن! يعني نه تو زندگي حالشو مي‌برن نه واسه آينده چيزي به دست مي‌آرن. چشم به هم بزنن پير شدن، بي‌هيچ لذت و شوقي.
يادِ اون روزي افتادم كه سرِ ظهر رفتيم تو ساندويچي خيابون ايرانشهر و من حساب كردم و هزار دفعه ديگه كه سر چيزاي مختلف و خيلي كوچيك تو فكر كردي زرنگ بازي درآوردي. مي‌دونم حتما حالا هم كيفت رو مي‌گيري دستت و نم‌نمك مي‌ري تو اون اتاق دنجِ خراب شده و به همه‌ي زرنگ بازي‌هات افتخاري مي‌كني. راستي حالا بعد اون همه گودولگي چي داري؟

لام عزيز،
سلام

ديدي اين رؤساي ممالك واسه هم نامه‌ي رسمي مي‌نويسن؟ حالا اين قضيه واسه من شده يه جور بيماري! كه هي دوست نداشتم يه كلام كامنت بذارم “تولدت مبارك!”، يا يه خط بنويسم كه اميدوارم كه فيلان و بهمان! يا چه مي‌دونم يه كارتِ تبريك لوسِ ننر واست بفرستم! هي مي‌خواستم يه چيز بيشتري بنويسم. راستش خيلي قبلتر از اينكه نزديك تولدت باشه مي‌خواستم ايميل بزنم واسه حال و احوال كردن. اون وقتا مي‌خواستم بپرسم كجايي؟ مي‌خواستم بپرسم خوش مي‌گذره يا نه؟ يا مثلا آسمون‌ِ اونجا هم همين رنگِ يا نه؟ حتما مي‌دوني اينجا همون دو زار فيس‌بوك با سرعت چس‌مثقالي رو هم كه داشتيم فيلتر شد رفت پي‌ِ كارش كه خيالمون راحت باشه، كه بدونيم و باور كنيم خبري نيست. داشتم اينو مي‌گفتم كه خب نوشتن حس و حال مي‌خواد. راستش چند بار مثِ همين دو سه روز پيش يه چند خطي هم نوشتم ولي خوب نشد، يعني به دلم نچسبيد، از سرِ دل نبود زياد. سرِحال نبودم اون روز.
اگه از اينجا بپرسي -‌خودت كه بهتر مي‌دوني البته- اينجا همونطور كه ديده بودي مونده، چيز زيادي عوض نشده تو اين يكي دو سال، شايد هم شده و ما نمي‌بينيم. ولي چرا، ترافيك بيشتر شده، پاييز شده ولي انگار پاييز نيست،بس كه هوا سوز نداره و هنوز آخر آبان آستين كوتاه مي‌پوشيم. اين چند ماهه پارازيت برايمان حواله مي‌كنند چپ و راست، كه مي‌گن علائمش خستگي و سردرد و عقيم شدن‌ِ. ولي خب چاره چيه؟ از سياست هم كه خودت مي‌دوني، شده زندگيمون! اغتشاشگرها و خس و خاشاك و يه رئيس‌جمهور گلِ نازنين و ماماني! ديگه چه مرگي داريم؟ همه زندگيمون شده پيگيري كردن اين خبرها و اخبار VOA‌ كه اوباما چه غلطي كرد و فلاني چي گفت و كيو جديدا گرفتن و مثلا آقاي هويج چه تحليلي در مورد سياستهاي جديد داره و بيانيه شونصد و چهارده ميرحسين و الباقي قضايا!
اينجا هنوز يادت مي‌كنيم، مثِ امروز كه با خانوم نون يادِ ايام مي‌كرديم و من به اون قيافه‌ي جدي روزهاي اولت كه ديده بودم مي‌خنديدم! اون روزا كه فكر مي‌كردم احتمالا هيچ وقت نمي‌تونم باهات احساس نزديكي كنم و ايميل بزنم كه مثلا تولدت مبارك. ولي خب اين كارِ دنيا مثِ خيلي چيزاي ديگه چپكي از آب در اومد و با همه آدمايي كه فكر مي‌كردم دورم وقتي چشم به هم گذاشتم ديدم چقدر نزديكم. آخرين دفعه‌اي كه عدسي مي‌خورديم و يادم نيست كي بود! يادِ اون روز تو آشپزخونه شركت مي‌افتيم كه داستان از چي بود؟ آشپزي من؟ عدسي پادگاني؟ هنوزم از خيلي حرفا خنده‌ام مي‌گيره، مثِ لبخند آقاي فلاني كه تشبيه‌ش كرده بودي به اون خرِ تو كارتون چي و هزار تا چيز ديگه.
بگذريم از اين حرفا، غرض اين بود كه تولدت رو تبريك بگم، هر جا كه هستي برات آرزوي خوشبختي مي‌كنم و اميدوارم هميشه همينجوري دلت -‌و البته خودت- جوون بموني. به اميدِ ديدار نزديك.

دوستدار شما – مهدي
24 آبانماه 88

فكر كن كه تو اين سرما، درست چند روز بعد از 13 آبان كه اين زمين‌ِ ورزش خيابون ويلا شده بود يه جور زندان موقت واسه‌ي اغتشاشگران! از يكي دو روز بعدش تا حالا يه خانواده اومده گوشه‌ي همون زمين با همه‌ي وسايل زندگيشون. ديروز كه بارون‌ِ تند مي‌زد، پدر خانواده تلاش مي‌كرد كه يه مشمعي بالاي وسايلشون بكشه. بالاي وسايل محقري كه حتي به اندازه يك اتاق هم نيست. چند تا پشتي و يه يخچال. حتي نديدم تلويزيون داشته باشن‌-‌شايد هم لابه‌لاي اون دبه‌ها و كارتونها بود- الان دو سه روزِ كه اينجان. چند روز پيش صبح يه برس ديدم و يه كسي كه خودش رو پشتِ خرت و پرت‌ها مخفي كرد و داشت موهاش رو شونه مي‌كرد، احتمالا واسه همون دختر بچه‌اي بود كه چند شب پيش تو تاريكي ديدمش. امروز صبح مشمع بالاي وسايل بود، به سوزِ پاييزِ ديشب فكر كردم…

پ.ن: اينو چند روز پيش نوشته بودم.

صبح از خودم مي‌پرسم: “خودتم خوبي؟”

“عزیز داستان خلقت را گفت. او که چند خیابان بالاتر این دنیا را نمی‌شناخت از آن دنیا خبر داشت. شاید هم چند بار رفته و برگشته بود. از گوشه گوشه بهشت خبر داشت. شاید هم چند بار رفته و برگشته بود. از گوشه گوشه بهشت خبر داشت و آدم و حوا را هم لابد دیده بود که آنقدر قشنگ توصیفشان می‌کرد. دلم می‌خواست بروم آن‌جا. همان جایی که اسمش بهشت بود و امن بود. آذر را هم با خودم می‌بردم.
در بهشت عزیز غلامعلی نبود که آنقدر با نفرت نگاهمان کند. از ظهر به این طرف قلبم جایی توی سینه‌ام گم شده بود. حسش نمی‌کردم. آن ته‌ته‌ها می‌تپید و من انگار وارونه از جایی آویزان بودم. فقط چشمهای غلامعلی نبود که ترس به جانم ریخته بود. از همه می‌ترسیدم. دنیا شده بود هوای فشرده سنگینی که سینه‌ان از آن پر و خالی می‌شد. شاید در بهشت همه جیز جور دیگری می‌بود.
عزیز نگذاشت با خیال بهشت خوش باشم. رفتن به آنجا یک عالم شرط و شروط داشت. از حالا معلوم بود که مرا راه نمی‌دهند. آذر را هم همینطور. عزیز گفت آن دو نفر هستند و باهم می‌آید.
“یکی از راست می‌آید یکی از چپ”
گفت شمرده و با دقت سوال می‌کنند.
“از چه می‌پرسند؟”
“از غلط‌هایی که کرده‌ای”
عزیز نمی‌دانست چه غلطی کرده‌ام. کسی از رفتنم به بازار چیزی نمی‌دانست. غلامعلی می‌دانست و هنوز به کسی نگفته بود.”
.
.
.
“… دایی پیر نیست. شاید هم پیری‌اش شبیه عبو نیست. موهای فرفری سیاه و سفیدش تا روی شانه‌هایش ریخته است و چشمهایش در بین خط‌های عمیق صورتش می‌درخشد. وقت حرف زدن سرفه می‌کند. در عوض قامتش راست است و پاهایش قوی. خبر دارم که هر هفته به کوه می‌رود. دایی با پیری معامله کرده است. چشمها و پاهایش را انتخاب کرده و از خیر بقیه گذشته است.
اما پیری از بالا به عبو حمله‌ور شد از فرق سر شروع کرد. موهای عبو به سرعت ریخت. پیری نخواست پایین‌تر بیایدو همانجا ماند و مشغول شد. معلوم بود که به آن دایره کج و کوله علاقمند شده است. روی سر را که خراب کرد رفت توی آن و هر چه را که بود و نبود بازیگوشانه زیر و رو کرد…”
.
.
.
“مستانه امتحانم می‌کند.
تو کی هستی؟
من دختر عبو هستم.
یکی می‌زند توی سرم.
کامل بگو!
مثل مربی کر و لال‌ها شمرده می‌پرسد.
عالیه چی شمس است؟
زنش.
اسم پسر عالیه رو بگو.
با اعتماد به نفس جواب می‌دم.
شمس.
مستانه دیوانه می‌شود. عزیز می‌خندد و با دلسوزی نگاهم می‌کند. مستانه خوشش می‌آید. محسن را معرفی کند.
“محسن پسر عالیه است.”
یاد می‌گیرم. مستانه مطمئن نیست.
“محسن پسر شمس است”
سرم را تکان می‌دهم که یعنی فهمیدم.
“اسم پسر عالیه و شمس محسن است”
مسعود مثل عبو اخم می‌کند.
“تا به جد و آباد محسن نرسد ول نمی‌کند که.”
مستانه با دلخوری می‌رود سر سوال بعدی.
“ماهرخ به کی شوهر کرده؟” “

رازی در کوچه‌ها
فریبا وفی
نشر مرکز (چاپ دوم)
183 صفحه – 2900 تومن

استفاده از “هيچ وقت” و “هميشه” خيلي سخت شده، شايد تازه فهميدم چه بارِ سنگيني داره اين دو تا. من اون وقتا كه گيرِ “هميشه” و “هيچ‌وقت” بودم، نمي‌دونستم. يعني راستش بهش فكر نكرده بودم، شايد واسه اينكه تجربه‌اش نكرده بودم.
كيه كه بتونه هميشه “هيچ وقت” و “هميشه‌”‌اش همون‌طور داغ و تر‌و‌تازه بمونه؟
هر كي حق داره كه بخواد تجديد نظر بكنه، خيلي وقت پيش جايي خوندم “فقط احمق‌ها هستند كه نظراتشون تغيير نمي‌كنه”. مي‌دونم چيز جديدي نيست، اما ديروز غروب زير نم‌نم بارون داشتم به بار لغوي اين دو تا كلمه فكر مي‌كردم، شايد حالا بتونم نتيجه‌گيري كنم و خوشحال باشم كه جزء دسته “احمق‌ها” نيستم حداقل!
اين فكرها و ايده‌ها و نظرها مثِ يه زمين مي‌مونه، بايد كاشت، شخم‌زد، درو كرد. حداقل تا وقتي زنده‌‌اي اين روند يه جورايي همينجوريه.